Đặc sản hạt mắc khén Tây Bắc

Nguồn gốc hạt mắc khén?

Tây Bắc có một gia vị đặc biệt mà không nơi nào có được, đó là Mắc khén. Mắc khén là loài cây mọc khắp nơi trên núi rừng Tây Bắc, hạt cho mùi thơm riêng mà ngây ngất. Gia vị mắc khén không cay như ớt, mà tạo ra vị tê rần rần nơi đầu lưỡi khi nếm. Mắc khén được dùng để tẩm ướp khi nướng thịt lợn, thịt gà, cá, làm thịt khô hay pha đồ chấm.

Hạt mắc khén là hạt của cây mắc khén, được đồng bào Tây Bắc sử dụng làm gia vị tẩm ướp các món ăn đặc trưng của núi rừng. Rất nhiều người nghĩ và nhầm tưởng hạt mắc khén là hạt tiêu rừng. Điều này hoàn toàn sai lầm, hai loại gia vị này hoàn toàn khác nhau.

hat mac khen tuoi Đặc sản hạt mắc khén Tây Bắc

Cây mắc khén là một loại cây thân gỗ thuộc loại to, cao. Tháng 11 hàng năm cây sẽ đậu hoa và ra quả. Cây ra hoa dạng chúm giống như cây hoa xoan. Thời điểm thu hoạch là thời điểm cây ra quả, người dân bẻ nguyên cả chùm rồi đem về phơi hoặc hong khô trên bếp để dùng cả năm.Thực ra, cần phải gọi tên loại gia vị này là quả mắc khén vì loại gia vị này là cả quả phơi khô chứ không phải chỉ có hạt. Quả lúc tươi có màu xanh lá cây. Ngon nhất thì dùng lúc quả còn tươi nhưng vì nhu cầu sử dụng quanh năm mà quả chỉ có một thời gian ngắn nên bắt buộc phải phơi khô để bảo quản được lâu.

Người dân tộc thiểu số Tây Bắc sử dụng hạt mắc khén trong hầu hết các món ăn, nó cũng chính là hương liệu giúp làm nên tên tuổi những đặc sản nổi tiếng khắp cả nước như thịt trâu gác bếp, thịt bò gác bếp, chẳm chéo, pa pỉnh tộp… Mắc khén rừng Tây Bắc được ưa chuộng vì mùi thơm rất hấp dẫn, tạo nên một hương vị đặc biệt khi thưởng thức món ăn. Mỗi món ăn được thêm mắc khén luôn có sức hấp dẫn khó tả, dễ dàng gây “nghiện” với bất cứ thực khách nào có dịp thưởng thức.

​Cách sơ chế và chế biến Hạt Mắc Khén

Lấy một lượng vừa đủ dùng để sơ chế. Không nên lấy quá nhiều hoặc làm 1 thể mà chỉ nên dùng đến đâu làm đến đấy là ngon nhất.

Rang đều mắc khén trên chảo, để nhỏ lửa.

Sau khi rang nóng thì để khoảng nửa tiếng đến 45 phút. Sau đó đem giã nhỏ hoặc xay thành bột (tốt nhất thì nên xay). Do tính đặc trưng của loại gia vị này có chứa nhiều tinh dầu vì thế nếu xay ngay sau khi rang (khi còn nóng) sẽ bị dính và bột xay ra không được mịn.

Nếu không có máy xay thì có thể tán nhỏ bằng cối xay tiêu gia đình. Bột mắc khén không cần thiết phải mịn quá, chỉ cần đủ nhỏ như hạt tiêu là có thể sử dụng được.

​Cách bảo quản Hạt Mắc Khén

  • Sản phẩm khi mua về chưa sử dụng hoặc bột đã qua sơ chế mà chưa dùng hết cần để vào lọ kín để đảm bảo chất lượng, không bị bay mùi.

  • Có thể dùng chai nhựa hoặc bất kỳ loại vỏ nào, miễn là có thể đậy kín. Chỉ cần để ở tủ bếp, không cần phải bảo quản tủ lạnh.

Lưu ý khi sử dụng Mắc khén

  • Không nên cho quá nhiều khi chế biến món ăn mà chỉ nên cho một lượng vừa đủ.

  • Các bạn có thể cho ít hơn so với định lượng để thử nghiệm.

  • Vì khi cho quá nhiều thì món ăn sẽ bị đắng. Nếu tẩm gia vị thiếu khi chế biến thì khi làm gia vị để chấm ta có thể tăng lượng mắc khén ở đây lên để món ăn đạt độ ngon theo mong muốn.

Đôi điều về hạt dổi rừng Tây Bắc – một thứ gia vị đặc trưng nữa của Tây Bắc

​Hạt Dổi Rừng cùng với Hạt Mắc Khén rừng là 1 trong 2 loại gia vị độc của ẩm thực Tây Bắc. Hạt Dổi Rừng có mùi thơm đặc trưng, được sử dụng làm gia vị chấm, và gia vị ướp các món ăn cổ truyền…Nếu đã một lần được thưởng thức những món ăn được chế biến từ hạt dổi rừng thì bạn sẽ hiểu, loại gia vị ấy tuyệt vời đến nhường nào, quý giá đến mức nào.

Xưa nay đồng bào Thái ở Tây Bắc sử dụng Hạt Dổi Rừng làm gia vị chấm, và gia vị ướp các món ăn cổ truyền như thịt Bò/Trâu/Lợn khô, hoặc các món như Lạp Xưởng! Ngoài ra có khá nhiều món cực kì hợp với Hạt Dổi, ví như món canh Măng rửng (Dùng đọt non của Măng Giang, cắt khúc, ngâm nước tro nhạt trong vòng 3 ngày rồi đem nấu với xương Bò).

Hạt Dổi khi phơi khô đã có mùi thơm quyến rũ rồi, nhưng phải nướng lên (không nên Rang hạt Dổi ), nướng trên than hồng nhanh tay, hạt Dổi Rừng xịn sẽ nở căng ra, mùi thơm bốc lên ngào ngạt rồi mới đem giã nhỏ ra để sử dụng.